w sprawie szkolenia w dziedzinie uzależnień
Na podstawie art. 27 ust. 13 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 179, poz. 1485 oraz z 2006 r. Nr 66, poz. 469 i Nr 120, poz. 826) zarządza się, co następuje:
§ 1. Rozporządzenie określa:
1) wymagania, jakie powinny spełniać podmioty prowadzące szkolenia w dziedzinie uzależnień;
2) ramowe programy szkoleń w dziedzinie uzależnień;
3) tryb i sposób przeprowadzania egzaminu końcowego;
4) skład komisji egzaminacyjnej przeprowadzającej egzamin końcowy;
5) wzory certyfikatów: instruktora terapii uzależnień i specjalisty terapii uzależnień.
§ 2. 1. Podmiot prowadzący szkolenia w dziedzinie uzależnień jest obowiązany:
1) zapewnić bazę dydaktyczną o strukturze dostosowanej do liczby uczestników szkolenia, w tym:
a) sale wykładowe,
b) sale do prowadzenia warsztatów,
c) środki dydaktyczne, w szczególności takie jak: rzutnik multimedialny, rzutnik slajdów, magnetowid lub odtwarzacz dvd;
2) prowadzić dokumentację przebiegu procesu rekrutacji uczestników szkolenia.
2. Podmiot prowadzący szkolenia w dziedzinie uzależnień zapewnia kadrę dydaktyczną, w której co najmniej 60 % osób realizujących program szkolenia, o którym mowa w § 3, posiada certyfikat specjalisty terapii uzależnień w dziedzinie uzależnienia od narkotyków oraz co najmniej 7-letni staż pracy w terapii osób uzależnionych, a pozostałe osoby posiadają kwalifikacje w dziedzinie psychologii, medycyny, pedagogiki, filozofii, resocjalizacji, socjologii, pracy socjalnej, nauk o rodzinie lub teologii.
§ 3. Ramowy program szkolenia instruktora terapii uzależnień oraz specjalisty terapii uzależnień został określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia.
§ 4. 1. Szkolenie w dziedzinie uzależnień kończy się egzaminem przeprowadzanym przez komisję egzaminacyjną, zwaną dalej „komisją”, powoływaną przez Dyrektora Krajowego Biura do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii, zwanego dalej „Biurem”, na wniosek podmiotu prowadzącego szkolenie w dziedzinie uzależnień.
2. W skład komisji wchodzą:
1) dwaj przedstawiciele podmiotu prowadzącego szkolenie w dziedzinie uzależnień;
2) dwaj przedstawiciele Biura.
3. Przewodniczącego komisji wskazuje Dyrektor Biura spośród osób, o których mowa w ust. 2 pkt 2.
4. Z dniem zakończenia egzaminu końcowego komisja ulega rozwiązaniu.
§ 5. 1. Część pisemna egzaminu końcowego obejmuje sprawdzian testowy z zagadnień teoretycznych.
2. Część ustna egzaminu końcowego obejmuje sprawdzian umiejętności nabytych przez osobę przystępującą do egzaminu, zwaną dalej „zdającym”, niezbędnych do prowadzenia rehabilitacji osób uzależnionych i polegający na przygotowaniu studium przypadku i przedstawieniu go przed komisją oraz ustnej odpowiedzi na pytania zadawane przez członków komisji.
3. Warunkiem przystąpienia do części ustnej egzaminu końcowego jest uzyskanie oceny pozytywnej z części pisemnej egzaminu końcowego.
4. Zdający, który uzyskał ocenę negatywną z części pisemnej lub ustnej egzaminu końcowego, może przystąpić do egzaminu poprawkowego.
5. W przypadku uzyskania negatywnej oceny z części ustnej egzaminu końcowego powtarza się tylko tę część egzaminu.
6. Termin egzaminu poprawkowego może być wyznaczony nie wcześniej niż po upływie dwóch tygodni od dnia niezdania egzaminu końcowego.
§ 6. 1. Członkowie komisji decydują większością głosów o ocenie zdającego. W przypadku równej liczby głosów rozstrzyga głos przewodniczącego komisji.
2. Przy ocenie zdającego stosuje się następujące oceny:
1) pozytywną albo
2) negatywną.
§ 7. Podczas egzaminu końcowego, po uzyskaniu zgody komisji i zdającego, może być obecny, w charakterze obserwatora, przedstawiciel podmiotu zatrudniającego zdającego.
§ 8. 1. Komisja sporządza protokół z egzaminu końcowego, w którego treści zamieszcza się następujące informacje:
1) imię i nazwisko zdającego;
2) nazwisko rodowe zdającego;
3) datę urodzenia zdającego;
4) wykształcenie zdającego;
5) skład komisji, w tym wskazanie przewodniczącego komisji;
6) datę przystąpienia do egzaminu pisemnego;
7) ocenę z egzaminu pisemnego;
8) datę przystąpienia do egzaminu ustnego;
9) ocenę z egzaminu ustnego;
10) informację komisji o przebiegu egzaminu końcowego.
2. Przewodniczący komisji przekazuje protokół Dyrektorowi Biura.
§ 9. 1. Dokumentem potwierdzającym ukończenie szkolenia w dziedzinie uzależnień jest certyfikat instruktora terapii uzależnień lub certyfikat specjalisty terapii uzależnień, wydawany przez Biuro.
2. Wzór certyfikatu specjalisty terapii uzależnień został określony w załączniku nr 2 do rozporządzenia.
3. Wzór certyfikatu instruktora terapii uzależnień został określony w załączniku nr 3 do rozporządzenia.
§ 10. Rozporządzenie wchodzi w życie(2) po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 lipca 2006 r. (poz. 931)
Załącznik nr 1
RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA INSTRUKTORA TERAPII UZALEŻNIEŃ
ORAZ SPECJALISTY TERAPII UZALEŻNIEŃ
I. Instruktor terapii uzależnień powinien posiadać następujące umiejętności:
1) motywowania pacjenta do zmiany destrukcyjnego stylu życia związanego z używaniem narkotyków;
2) realizacji zadań wynikających z procesu diagnozy i terapii;
3) przygotowania i prowadzenia zajęć edukacyjnych i profilaktycznych, o ile pozostają one w związku z programem terapii pacjenta;
4) prowadzenia grup terapeutycznych o charakterze zadaniowym, o ile pozostają one w związku z programem terapii pacjenta.
II. Specjalista terapii uzależnień powinien:
1) samodzielnie zaplanować i przeprowadzić diagnozę przypadku i przygotować odpowiedni dla niego projekt planu terapeutycznego;
2) posiadać znajomość metod terapeutycznych i umiejętność ich zastosowania w trakcie realizacji planu terapeutycznego;
3) posiadać umiejętność przygotowania i prowadzenia zajęć edukacyjnych i profilaktycznych, o ile pozostają one w związku z programem terapii pacjenta.
III. Program Szkoleniowy - minimalna podstawa programowa:
1. Moduł I - obowiązkowy wyłącznie dla osób, których staż pracy w terapii uzależnień wynosi mniej niż 2 lata:
1) psychopatologia - seminarium w wymiarze nie mniejszym niż 30 godzin;
2) staż kliniczny w wymiarze nie mniejszym niż 120 godzin w następujących typach placówek rekomendowanych przez Biuro:
a) zakładach opieki zdrowotnej dla dzieci i młodzieży,
b) zakładach opieki zdrowotnej dla dorosłych;
3) warsztaty w wymiarze nie mniejszym niż 100 godzin, obejmujące:
a) umiejętności interpersonalne niezbędne w pracy terapeutycznej,
b) kontakt terapeutyczny,
c) podstawy pracy indywidualnej z pacjentem.
2. Moduł II - obowiązkowy dla wszystkich uczestników szkolenia bez względu na staż pracy w terapii uzależnień:
1) zajęcia teoretyczne - w wymiarze nie mniejszym niż 30 godzin (wymóg odnoszący się do instruktora terapii uzależnień) lub 50 godzin (wymóg odnoszący się do specjalisty terapii uzależnień):
a) informacje ogólne:
- społeczne, kulturowe i ekonomiczne aspekty używania substancji psychoaktywnych,
- przepisy prawa dotyczące narkotyków i narkomanii,
- charakterystyka środków psychoaktywnych,
- medyczny aspekt uzależnienia i choroby współwystępujące,
- neurobiologiczne mechanizmy uzależnień od substancji psychoaktywnych,
- struktura systemu pomocy osobom uzależnionym w Polsce,
b) kwalifikacja i motywowanie do leczenia:
- nawiązywanie kontaktu terapeutycznego,
- motywowanie do zmiany i kontakt terapeutyczny,
- wstępna diagnoza i kwalifikacja,
c) przegląd teorii uzależnień,
d) diagnoza w uzależnieniach:
- diagnoza medyczna - ICD 10,
- diagnoza problemowa,
e) podstawowe formy leczenia i rehabilitacji uzależnień:
- oddziaływania psychoterapeutyczne (terapia indywidualna, terapia grupowa, terapia rodzin, interwencja kryzysowa),
- farmakoterapia w uzależnieniu,
f) minimalizacja szkód zdrowotnych,
g) podstawowe modele terapii osoby uzależnionej od środków psychoaktywnych (Model Społeczności Terapeutycznej, Model Minnesota),
h) opracowywanie Indywidualnego Programu Zdrowienia (Indywidualnego Programu Terapeutycznego),
i) rehabilitacja społeczna i zawodowa, w tym reintegracja społeczna osób uzależnionych,
j) profilaktyka uzależnień:
- programy psychoedukacyjne (promocja zdrowia),
- praca z grupami ryzyka,
- interwencje kryzysowe (np. kryzysy wieku dorastania),
k) zespół wypalenia zawodowego,
l) standardy zawodowe i etyczne pracy terapeuty,
m) elementy psychopatologii,
n) zarządzanie zespołem terapeutycznym (wymóg odnoszący się do specjalisty terapii uzależnień),
o) ewaluacja programów terapeutycznych (wymóg odnoszący się do specjalisty terapii uzależnień);
2) treningi psychologiczne - w wymiarze nie mniejszym niż 80 godzin:
a) trening interpersonalny,
b) trening intrapsychiczny;
3) warsztaty - w wymiarze nie mniejszym niż 140 godzin (wymóg odnoszący się do instruktora terapii uzależnień) lub 160 godzin (wymóg odnoszący się do specjalisty terapii uzależnień):
a) umiejętności interpersonalne niezbędne w pracy terapeutycznej,
b) kontakt terapeutyczny,
c) podstawy pracy indywidualnej z pacjentem,
d) podstawy pracy z grupą,
e) podstawy pracy z rodziną,
f) pierwsza pomoc w kryzysie,
g) diagnoza problemowa,
h) formułowanie i prowadzenie Indywidualnego Programu Zdrowienia (Indywidualnego Programu Terapii),
i) specyfika pracy terapeutycznej z tzw. grupami specyficznymi,
j) podstawy pracy metodą społeczności terapeutycznej,
k) procedury i badania ewaluacyjne (wymóg odnoszący się do specjalisty terapii uzależnień);
4) staże kliniczne, obejmujące nie mniej niż 80 godzin w okresie nie krótszym niż 14 dni roboczych i podejmowane po ukończeniu zajęć teoretycznych, treningów psychologicznych oraz zajęć warsztatowych w zakładach opieki zdrowotnej rekomendowanych przez Biuro w niżej wskazanych typach placówek dla osób uzależnionych od narkotyków:
a) stacjonarne placówki rehabilitacji osób dorosłych,
b) stacjonarne placówki rehabilitacji dla dzieci i młodzieży,
c) poradnia terapii uzależnień dla dzieci i młodzieży,
d) poradnia terapii uzależnień dla dorosłych;
5) superwizja kliniczna - w wymiarze nie mniejszym niż 70 godzin dydaktycznych, obejmująca opracowanie i udokumentowanie 100 godzin programu pracy indywidualnej i grupowej z pacjentem, odbywająca się pod nadzorem superwizora z listy superwizorów rekomendowanych przez Biuro; superwizję kliniczną podejmuje się po ukończeniu zajęć teoretycznych, treningów psychologicznych oraz zajęć warsztatowych.
IV. Czasowy wymiar zajęć:
1) nie mniej niż 650 godzin zajęć dydaktycznych (wymóg odnoszący się do instruktora terapii uzależnień) lub 690 godzin zajęć dydaktycznych (wymóg odnoszący się do specjalisty terapii uzależnień) oraz udokumentowany 100-godzinny program pracy indywidualnej i grupowej z pacjentem w odniesieniu do osób, których staż pracy w terapii uzależnienia wynosi mniej niż 2 lata;
2) nie mniej niż 400 godzin zajęć dydaktycznych (wymóg odnoszący się do instruktora terapii uzależnień) lub 440 godzin zajęć dydaktycznych (wymóg odnoszący się do specjalisty terapii uzależnień) oraz udokumentowany 100-godzinny program pracy indywidualnej i grupowej z pacjentem w odniesieniu do osób, których staż pracy w terapii uzależnienia wynosi co najmniej 2 lata.
Załącznik nr 2
WZÓR
................................................................
(pieczęć Krajowego Biura
do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii)
................................................................
(miejscowość)
................................................................
(data)
CERTYFIKAT
specjalisty terapii uzależnień
............................................................................................................
(imię i nazwisko)
ukończył(a) szkolenie w dziedzinie uzależnień w zakresie nabycia uprawnień specjalisty terapii uzależnień
w wymiarze (liczba godzin szkolenia)
w tym: zajęcia teoretyczne ..................................
staż kliniczny ..........................................
superwizja kliniczna ................................
i nabył(a) uprawnienia specjalisty terapii uzależnień.
Nazwa podmiotu prowadzącego szkolenie ........................................................................................
.....................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................
Numer certyfikatu ..........................................................................................................................
.....................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................
Przewodniczący Dyrektor
Komisji Egzaminacyjnej Krajowego Biura
do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii
Załącznik nr 3
WZÓR
................................................................
(pieczęć Krajowego Biura
do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii)
................................................................
(miejscowość)
................................................................
(data)
CERTYFIKAT
instruktora terapii uzależnień
............................................................................................................
(imię i nazwisko)
ukończył(a) szkolenie w zakresie instruktora terapii uzależnień
w wymiarze (liczba godzin szkolenia)
w tym: zajęcia teoretyczne .............................
staż kliniczny .....................................
superwizja kliniczna ...........................
i nabył(a) uprawnienia instruktora terapii uzależnień.
Nazwa podmiotu prowadzącego szkolenie .................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
Numer certyfikatu ...................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
Przewodniczący Dyrektor
Komisji Egzaminacyjnej Krajowego Biura
do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii