Badania sfinansowane ze środków Krajowego Biura
ds. Przeciwdziałania Narkomanii.
Celem zrealizowanego w 2007 roku badania była identyfikacja wzorów okazjonalnego używania narkotyków przez młodzież szkolną oraz problemów jakie się z tym wiążą. Ponadto ocenie młodzieży poddane zostały różne formy reakcji społecznych na używanie narkotyków, zarówno pozainstytucjonalnych, jak instytucjonalnych, w tym działań profilaktycznych
i interwencyjnych. Na materiał badawczy składa się 50 wywiadów indywidualnych oraz
10 wywiadów grupowych zrealizowanych z osobami okazjonalnie używającymi narkotyków w Warszawie i Wrocławiu. Wywiadami indywidualnymi objęto 16 dziewcząt i 34 chłopców w wieku 16-25 lat. Wszyscy byli uczniami lub studentami.
We wzorach okazjonalnego używania narkotyków dominują przetwory konopi, obok których używane są sporadycznie inne substancje takie jak amfetamina, ekstazy, kokaina, grzyby halucynogenne.
Wzór używania przetworów konopi stratyfikuje częstość używania w połączeniu z typami okazji. Użytkowników konopi można zatem podzielić na:
Okazjonalni użytkownicy narkotyków nie doświadczają większych szkód zdrowotnych ani poważniejszych problemów, chociaż zdarzają się im incydentalne szkody. Są oni świadomi ryzyka związanego z używaniem narkotyków, ale wiążą je z regularnym używaniem.
Badanie zostało przeprowadzone w 2007 roku i miało na celu pogłębienie wiedzy na temat problemu sięgania przez młodzież bez zalecenia lekarza po leki przeciwbólowe, uspokajające, nasenne, poprawiające nastrój i funkcjonowanie fizyczne. W badaniu wzięli udział uczniowie I, II i III klas szkół gimnazjalnych oraz I, II i III klas szkół ponadgimnazjalnych mieszkających w Warszawie. Badania przeprowadzone zostały przy użyciu metody ilościowej (ankieta) jak i jakościowej (wywiady). Wyniki badań ankietowych wykazały, że najbardziej rozpowszechnione są legalne substancje psychoaktywne takie jak alkohol i papierosy. Spośród substancji nielegalnych młodzież najczęściej sięga po przetwory konopi indyjskich. Przyjmowanie leków przeciwbólowych bez zalecenia lekarza jest znacząco rozpowszechnione wśród młodzieży: w ostatnim roku, przynajmniej 1- 2 razy po leki te sięgało 71-84% uczniów, w ostatnim miesiącu 50-60%. Leki nasenne, uspokajające i poprawiające nastrój stosowało przynajmniej 1-2 razy w ostatnim roku 10-28%, w ostatnim miesiącu 4-16% warszawskich nastolatków. Dziewczęta znacznie częściej sięgały po leki, szczególnie przeciwbólowe. Analizy regresji wskazały na dodatnie związki pomiędzy: podwyższonym poziomem stresu a stosowaniem leków psychoaktywnych, przyjmowaniem leków przeciwbólowych a paleniem papierosów i piciem alkoholu oraz stosowaniem leków uspokajających, nasennych i poprawiających nastrój a paleniem papierosów i marihuany.
Projekt realizowany w 2007 roku był kontynuacją badania z 2001 roku, co pozwoliło zaobserwować dynamikę problemu narkotyków i narkomanii w zakładach karnych i aresztach śledczych. Badanie ankietowe przeprowadzono na losowej, reprezentatywnej próbie 1240 mężczyzn przebywających w zakładach penitencjarnych na terenie Polski. Z badania wynika, że aż 21% wszystkich osadzonych w zakładach penitencjarnych używało narkotyków okazjonalnie zanim zostali pozbawieni wolności. W grupie wiekowej do 19 lat wskaźnik ten przekroczył wartość 57%. Profil społeczno-demograficzny okazjonalnego użytkownika narkotyków osadzonego w zakładzie penitencjarnym nie różni się właściwie od profilu określonego w badaniach populacji generalnej. Inny natomiast jest wzór używania narkotyków – badani osadzeni używali narkotyków w sposób powodujący więcej problemów społecznych. W badaniu analizie poddano również problem używania przez osadzonych narkotyków podczas pobytu w zakładzie penitencjarnym. W porównaniu do wyników badania z 2001 roku można wnioskować o stabilizacji rozpowszechnienia okazjonalnego używania większości narkotyków przed pozbawieniem wolności, a także w trakcie odbywania kary, choć w dalszym ciągu odsetek osób używających narkotyki w zakładach penitencjarnych jest znaczny. Podkreślić należy wzrost rozpowszechnienia używania większości substancji w zakładach penitencjarnych wśród najmłodszej grupy osadzonych (do 19 roku życia). Wyniki badań oraz doświadczenia innych krajów wskazują na to, że poprzez nasilanie kontroli i walkę z podażą nie można w pełni skutecznie poradzić sobie z problemem narkotyków w zakładach penitencjarnych. Należy więc przygotować programy profilaktyczne skierowane do wszystkich osadzonych oraz grup ryzyka, czyli do osób młodych, pochodzących z dużych miast oraz odbywających karę w związku z przestępstwami związanymi z narkotykami, które uwzględniałyby specyfikę zakładów penitencjarnych. Poza tym należy rozwinąć programy redukcji szkód dla tych osadzonych, do których nie trafi przekaz profilaktyczny. Rozbudowy wymaga również oferta pomocy osobom z problemem uzależnienia od narkotyków.
Badania zostały przeprowadzone w 2006 roku. Miały one na celu ocenę funkcjonowania i przydatności testów PUM (Problemowe Używanie Marihuany) i PUN (Problemowe Używanie Narkotyków) w działaniach interwencyjnych wobec nastolatków sięgających po środki odurzające.
W badaniach wzięli udział przedstawiciele różnych grup zawodowych, wcześniej przeszkoleni do wykonywania tych testów, a także grupa nastolatków objętych działaniami interwencyjnymi z zastosowaniem tych testów. Celem wywiadów z osobami prowadzącymi interwencje było poznanie doświadczeń związanych ze stosowaniem testów PUM i PUN oraz opinii na temat ich przydatności. Celem wywiadów z nastolatkami było określenie wartości prognostycznej testów, tzn. sformułowanie odpowiedzi na pytanie o to, z jakim prawdopodobieństwem, na podstawie wyników uzyskiwanych w testach można stwierdzić, że dana osoba używa narkotyków w sposób problemowy.
Wyniki badania wykazały, że stosowanie testów PUM i PUN w pracy z młodzieżą, która sięga po substancje psychoaktywne, ułatwia nie tylko postawienie diagnozy, ale również nawiązanie kontaktu z nastolatkiem i współpracę z rodzicami.
Rezultaty badania wskazują również na potrzebę promocji i upowszechniania testów.
Badanie zostało zrealizowane przez Instytut Psychiatrii i Neurologii jako badanie dodatkowe w ramach ewaluacji testu PUM. Celem badania było sprawdzenie funkcjonowania tego testu wśród młodych dorosłych jako narzędzia diagnozy problemowego używania marihuany w okresie ich dorastania oraz diagnozy problemowego używania marihuany w okresie wczesnej dorosłości (badania retrospektywne).
Próbę stanowili młodzi dorośli, czyli osoby w wieku 24-35 lat, którzy używali przetworów konopi w okresie dorastania, czyli w wieku 14-19 lat. Przebadano łącznie 30 osób.
Każdy respondent proszony był o wypełnienie ankiety, na którą składały się testy PUM i PUN, kwestionariusz do pomiaru realizacji zadań rozwojowych, czynników ochronnych i ryzyka w okresie dorastania. Druga część spotkania odbywała się z terapeutą uzależnień, która miała na celu postawienie diagnozy dotyczącej używania konopi obecnie jak i w okresie dorastania respondenta (retrospekcja).
Wyniki badania wykazały, że testy PUM jako narzędzia szacowania stopnia zaawansowania problemów narkotykowych istniejących obecnie funkcjonuje nieco lepiej niż jako narzędzie diagnozy retrospektywnej, co według autorów potwierdza tezę, że retrospektywne metody badania są obarczone większym ryzykiem popełnienia błędu niż badania dotyczące teraźniejszości. Autorzy badania wskazuję również na potrzebę dalszych badań dotyczących przystosowania testów PUM do badań nad czynnikami warunkującymi zmiany wzoru używania przetworów konopi w ciągu życia respondentów.
Badanie zostało zrealizowane na zlecenie Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii przez Instytut Psychiatrii i Neurologii. Założenia teoretyczne projektu oparto na modelu zdrowia publicznego, zakładając dostarczenie rekomendacji do przekształcenia sfragmentaryzowanego modelu świadczeń leczniczych dla uzależnionych w zintegrowany system, zapewniający wysoką dostępność i ciągłość opieki, równocześnie nie zwiększając kosztów terapii. Uzyskane wyniki wskazują na znaczne zróżnicowanie regionalne w dostępie do leczenia specjalistycznego. W 5 województwach ponad połowa pacjentów uzależnionych od substancji psychoaktywnych leczy się w poradniach zdrowia psychicznego lub odwykowych. Można szacować, że około 60% środków na leczenie i rehabilitację uzależnionych od substancji psychoaktywnych przeznacza się na ośrodki rehabilitacyjne, których świadczenia obejmują kilkanaście procent wszystkich uzależnionych korzystających z systemu leczenia. Średni koszt leczenia jednego pacjenta w ośrodkach rehabilitacyjnych jest prawie dwukrotnie wyższy niż w programach substytucyjnych, czterokrotnie wyższy niż na oddziałach detoksykacyjnych i 12-krotnie wyższy w porównaniu z opieką ambulatoryjną.
Realizatorem badania było Polskie Towarzystwo Psychologiczne - Ośrodek Badań i Usług Psychologicznych. W roku 2005 wytypowano metody psychologiczne dające użyteczne informacje diagnostyczne w obszarze uzależnień: TCI - Kwestionariusz Temperamentu i Charakteru R.C. Cloningera, CISS - Kwestionariusz Radzenia Sobie w Sytuacjach Stresowych, Metoda Badania Struktury Rodziny Pochodzenia wg systemu D. Fielda, Metoda Konfrontacji ze Sobą H. Hermansa, oraz przeprowadzono badania z wykorzystaniem tych metod. Otrzymane wyniki wskazują, na powyższe metody jako te, które mogą dostarczać użytecznych danych psychologom diagnozującym osoby uzależnione do narkotyków. Ponadto prace objęły ostateczne opracowanie Kwestionariusza MAP i przygotowanie jego rekomendacji dla osób pracujących w obszarze uzależnień od narkotyków. Podstawowe informacje zbierane za pomocą MAP mogą służyć jako użyteczne dane opisujące funkcjonowanie społeczne osób uzależnionych.
Realizatorem badania był Instytut Psychiatrii i Neurologii. Celem programu badawczego jest opisanie możliwych konstelacji czynników ryzyka i czynników ochronnych w zakresie doświadczeń z narkotykami, w kategoriach: inicjacji narkotykowej, tj. pierwszych prób i eksperymentów z użyciem narkotyków lub środków pełniących takie funkcje w przekonaniach młodych ludzi; rozwoju doświadczeń z tymi substancjami, u osób, które nie poprzestały na inicjacji - używanie sporadyczne, okazjonalne, towarzyskie; używania regularnego, problemowego, niosącego ryzyko uzależnienia. Projekt będzie kontynuowany w kolejnych latach. Jako końcowy efekt zostanie zbudowanych kilka modeli obejmujących różne właściwości z zakresu psychospołecznego funkcjonowania, pokazujących jaka konstelacja czynników może stanowić źródło zagrożenia, a jaka ogranicza doświadczenia młodzieży z używaniem narkotyków. Następnie zgromadzona wiedza będzie mogła zostać wykorzystana do konstruowania nowych programów profilaktycznych zróżnicowanych ze względu na obszary, adresatów i właściwości oddziaływań oraz do ewentualnej modyfikacji istniejących programów.
Realizatorem badania był Instytut Psychiatrii i Neurologii. W 2005 r. opracowano 2 testy przesiewowe umożliwiające rozpoznawanie problemowego używania substancji psychoaktywnych przez nastolatków w wieku 13-18 lat. Test PUN (Problemowego Używania Narkotyków) zawiera 10 pytań dotyczących używania jakichkolwiek narkotyków w czasie ostatnich 12 miesięcy, pytania testu odnoszą się do różnych aspektów używania narkotyków. Testu PUM (Problemowego Używania Marihuany) jest złożony z 8 pytań odnoszących się do ostatnich 12 miesięcy i umożliwia rozpoznanie problemowego używania przetworów konopi. Pytania dotyczą funkcjonowania w szkole, konfliktów z rodziną i przyjaciółmi, odczuwanej potrzeby użycia marihuany oraz wzoru jej używania. Uzyskane parametry czułości obu testów, pozwalają rekomendować je jako narzędzia przesiewowe przydatne w diagnozowaniu problemowego używania przetworów konopi i/lub innych narkotyków przez młodzież.
Badanie realizowane przez Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Specyficzną i zarazem najmniej liczną grupę badań dobrze udokumentowanych materiałem empirycznym stanowią studia poświęcone poszukiwaniu korelatów i uwarunkowań używania narkotyków, począwszy od identyfikacji czynników sprzyjających inicjacji w zakresie używania, poprzez czynniki decydujące o intensywności używania i czynniki stanowiące ryzyko uzależnienia, aż do czynników sprzyjających skutecznej terapii uzależnień. Celem tego opracowania jest podsumowanie dotychczas zgromadzonej wiedzy z każdej kategorii wyżej wspomnianych badań przeprowadzonych w latach 1997-2002 wśród młodych Polaków. Takie podsumowanie pozwoli nie tylko wskazać obszary, które wymagają dalszych badań, ale także, w oparciu o stwierdzone już prawidłowości, planować adekwatne oddziaływania profilaktyczne, psychoedukacyjne, terapeutyczne.
"Instytucjonalne uwarunkowania przeciwdziałania narkomanii. Projekt badań nad organizacjami prowadzącymi działalność w zakresie ograniczania popytu na narkotyki." Realizatorem projektu był ARS-C Robert Sobiech. Badaniem objęte zostały organizacje prowadzące programy w zakresie redukcji popytu na narkotyki, działające na szczeblu ogólnopolskim. Analizie poddano m.in.: prowadzone działania, środki finansowe instytucji i ich źródła, zasoby ludzkie jakimi dysponują badane instytucje, ocenę narodowej strategii przeciwdziałania narkomanii oraz opinie dotyczące problemu narkomanii wśród pracowników danych instytucji. Przeprowadzono również analizę porównawczą z wynikami podobnych badań realizowanych w 1999 r.
"Percepcja społeczna samodzielnych prób radzenia sobie z uzależnieniem".
Badanie "Percepcja społeczna samodzielnych prób przezwyciężenia uzależnienia", (International Collaborative Study on "Societal Images of Natural Recovery from Addictions") jest międzynarodowym projektem badawczym zrealizowanym jak dotąd w Szwajcarii, Niemczech, Kolumbii, Szwecji, Finlandii i Polsce. Międzynarodowym koordynatorem badania jest prof. dr Harald Klingemann z Uniwersytetu Nauk Stosowanych (University of Applied Sciences) w Bernie, w Szwajcarii.
Przekonania na temat używania środków psychoaktywnych i problemów z tym związanych, funkcjonujące w społeczeństwie, a szczególnie w najbliższym otoczeniu osoby, rozważającej wyjście z uzależnienia mają wpływ na możliwość rozpoczęcia procesu reintegracji i określają szanse dobrego funkcjonowania społecznego w ramach naturalnych więzi w rodzinie i społeczności.
SINR bada społeczne uwarunkowania procesu zmiany z perspektywy socjologicznej. Poszukuje najważniejszych dla jednostki rozważającej zerwanie z nałogiem elementów klimatu społecznego. SINR identyfikuje też wyobrażenia "Pana Kowalskiego" na temat trudności i barier, na które napotyka osoba próbująca przezwyciężyć uzależnienie samodzielnie oraz tego co można zrobić aby zwiększyć szanse tych osób na sukces (Żulewska-Sak 2004).
W badaniu SINR pytamy o uzależnienie, a narkotyki (marihuana, haszysz, heroina i kokaina) zostały ujęte w kontekście innych substancji psychoaktywnych, takich jak alkohol czy tytoń, oraz takich uzależnień niechemicznych jak kompulsywne robienie zakupów czy patologiczny hazard.
Na potrzeby tego projektu wybraliśmy trzy kraje z naszego kręgu kulturowego charakteryzujące się ciekawą i zróżnicowaną polityką wobec zagadnienia substancji psychoaktywnych: Niemcy, Szwajcarię oraz Szwecję. Wyniki badania SINR realizowanego w Frankfurcie, Sztokholmie i Bernie porównywaliśmy z wynikami badań realizowanych w Warszawie w roku ubiegłym (Żulewska-Sak, Dąbrowska 2003).
"Wykorzystanie testu TCI R.C. Cloningera w badaniach osób uzależnionych od narkotyków". Badanie zaplanowano na 3 lata. Realizatorem badania jest Polskie Towarzystwo Psychologiczne Ośrodek Badań i Usług Psychologicznych. Projekt zakłada opracowanie, opartego na koncepcji temperamentu i charakteru, narzędzia diagnostycznego do stosowania u osób uzależnionych od narkotyków oraz do przewidywania wystąpienia uzależnienia. W roku 2003 rozpoznano stosowane w Polsce i w krajach Unii Europejskiej metody diagnostyczne (szczególnie testy psychologiczne) i oceniono ich przydatność. Ponadto określono obszary istotne dla diagnozy uzależnienia od narkotyków w Polsce. Kontynuacja prac obejmie adaptację testu R.C. Cloningera i innych obcojęzycznych narzędzi oraz stworzenie w oparciu o rozpoznane metody, polskiego zestawu metod diagnostycznych.
Przegląd badań dotyczących skutecznych strategii profilaktycznych został wykonany na zlecenie Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii przez Katarzynę Okulicz-Kozaryn i Katarzynę Kocoń - Instytut Psychiatrii i Neurologii.
Podstawowym celem przeglądu było zebranie informacji na temat strategii i programów profilaktycznych, które sprawdziły się w praktyce - ich skuteczność została udowodniona w poprawnych metodologicznie badaniach. Zebranie informacji na temat działań profilaktycznych przynoszących pożądane efekty pozwoli określić minimalne standardy programów profilaktycznych, zweryfikować istniejące programy, a także ułatwi ocenę ich skuteczności.
Przegląd objął prace opublikowane w ciągu ostatnich 5 lat (od roku 1999). Zostały w nim uwzględnione jedynie opracowania naukowe. Powyższe kryterium sprawiło, że większość omawianych prac pochodzi z USA, gdzie tradycja badań ewaluacyjnych jest najdłuższa, a standardy metodologiczne - najostrzejsze. Zebrane informacje stanowią tło, na którym zaprezentowane zostały polskie doświadczenia w realizacji programów profilaktycznych oraz wnioski z innych, ostatnio opublikowanych badań.
JUVENILE DELINQUENCY AND SUBSTANCE ABUSE - (zip version)
Janusz Sierosławski, Bogusława Bukowska, Piotr Jabłoński - National Bureau for Drug Prevention Poland, Warsaw 2003 - Project coordinated by Fondazione Istituto Andrea Devoto (Florence, Italy) and supported by the European Commission -
ref. number: 2002/HIP/047 (Uwaga! Raport dostępny jedynie w wersji angielskiej)
 |
 |